سيد محمد كمره اى
مقدمه 44
روزنامه خاطرات سيد محمد كمره اى ( فارسى )
خلال يادداشتهاى خود كه بعضا مايههايى از طنز را نيز به همراه دارد اوضاع به شدت نابسامان ، آشفته و تيرهوتار كشور در خلال سالهاى جنگ جهانى اول و پس از آن ، تا هفتاد و هفت روز قبل از كودتاى سوم اسفند را ترسيم كرده است . در اين يادداشتها موقعيت و اوضاع و احوال طبقه حاكمه ، طبقات متوسط و عامه مردم در آن سالها به خوبى تبيين و نمونههايى از شيوه زندگى اين اقشار عرضه شده است . از اينرو اگر به اين خاطرات عنوان تاريخ اجتماعى بدهيم بيراهه نرفتهايم . از سوى ديگر اين مجموعه را مهمترين منبع تاريخ برجاى مانده از تحولات سياسى آن دوره نيز مىتوان دانست ، چرا كه به خوبى از پس ترسيم چهرهء سياسى كشور و علل ، عوامل و چگونگى شكلگيرى كانونهاى قدرت و جابجايى آن برآمده و نقش مردم ، احزاب سياسى ، علما ، خوانين و شاهزادگان ، قدرتهاى خارجى و . . . را در كشاكش جنگ قدرت تبيين كرده است . در اين خاطرات علاوه بر پرداختن به موضوعات متنوع ، از رجال و سياستمداران فراوانى سخن به ميان آمده كه هركدام نقشى را در تاريخ معاصر ايران ايفا كردهاند و بعضا مطالبى كه دربارهء آنها آمده تاكنون در هيچ منبعى نديدهايم ، رجالى همچون سيد حسن مدرس ، وثوق الدوله ، ملك الشعراى بهار ، دكتر محمد مصدق ، ميرزا كوچك خان جنگلى ، شيخ محمد خيابانى ، دهخدا ، امام جمعه خويى ، متين دفترى ، فرخى يزدى ، سيد محمد بهبهانى ، ذكاء الملك فروغى ، شيخ ابراهيم زنجانى ، اردشير جى ، محتشم السلطنه ، مساوات ، سليمان ميرزا اسكندرى ، مشير الدوله و صدها نام ديگر ، بازيگرانى هستند كه صحنهء تاريخ معاصر ايران را آرايش كرده و كمرهاى از هركدام اطلاعات جالب توجهى به دست مىدهد . موضوعات مورد توجه نويسنده نيز علىرغم آنكه تنوع زيادى دارد ، عمدتا حول چند محور دور مىزند كه مهمترين آنها عبارت است از : اشاره به نقش خارجىها بهويژه انگليس در تشكيل كابينههاى دولت ايران ؛ شرح مصائب ملت ايران در خلال سالهاى جنگ جهانى اول و پس از آن ؛ نحوهء انتصابات مسؤولان دولتى و حكومتى پس از مشروطه ؛ دستهبندىهاى فراوان با هدف سهيم شدن در قدرت ؛ احزاب مختلف ، خصوصا حزب دمكرات و جناحهاى تشكيلى و